Informatiegereedheid en operaties – achtergrondinterview

Snellere processen, betere besluiten en meer strategische wendbaarheid: het NLR-kennisprogramma Informatiegereedheid en operaties (IGO) ondersteunt de Nederlandse overheid bij de transitie naar informatiegestuurd en multidomein opereren. De focus ligt op samenwerking met het Ministerie van Defensie. “IGO gaat over strategisch voordeel creëren met informatie,” zegt programmaleider Wouter van Engelen. “Wie informatie sneller begrijpt en beter toepast, vergroot zijn operationele effectiviteit én weerbaarheid.”

“Informatie is geen bijzaak, maar een operationele factor”

–  Programmaleider Wouter van Engelen

Wat houdt het kennisprogramma in?

“Informatiegereedheid en operaties is geen statisch systeem of een kant-en-klaar product; het is een strategisch kennisprogramma. De kern ligt in de volledige cyclus van informatie: van het verzamelen en analyseren tot het duiden en uiteindelijk omzetten van data in een concreet handelingsperspectief.

• De ‘I’ staat voor informatiepositie en informatiedominantie.
• De ‘G’ staat voor gefundeerde besluitvorming.
• De ‘O’ staat voor operationele toepassing en effect.

Binnen de Defensievisie 2035 is informatiegestuurd optreden benoemd tot een essentieel speerpunt. NLR slaat hierbij de brug tussen visie en praktijk door middel van gerichte kennisopbouw, experimenten en de ontwikkeling van nieuwe methodieken. Hierbij kijken we nadrukkelijk naar de onderlinge samenhang tussen ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance), Command & Control (C2), cyber en de cognitieve dimensie van de besluitvormer.

In de praktijk betekent dit dat we losse datastromen, zoals sensordata van onbemande vliegtuigen, satellietbeelden, cyberindicatoren en open bronnen, transformeren van fragmenten tot een totaalbeeld. Door de inzet van datafusie en AI-ondersteunde analyse worden deze bronnen geïntegreerd in de commandovoeringsprocessen. Het resultaat is een coherent en bruikbaar beeld dat de organisatie in staat stelt om sneller, scherper en beter onderbouwd besluiten te nemen in een dynamische omgeving.”

Wat is de visie en de missie vanuit het programma?

“Onze visie is die van een overheid die informatie niet enkel gebruikt, maar volledig beheerst. In een steeds complexere wereld streven we naar een organisatie die proactief dreigingen kan duiden, effecten over verschillende domeinen heen kan synchroniseren en te allen tijde strategisch wendbaar blijft.

Om dit te bereiken, richten wij ons op het structureel versterken van informatiegestuurd opereren. Dit doen we door nieuwe methodieken te ontwikkelen die de basis vormen voor een data-gedreven aanpak. Hierbij speelt de slimme toepassing van AI en geavanceerde data-analyse een cruciale rol. Het doel van deze technologie is niet om de mens te vervangen, maar om patronen zichtbaar te maken die voorheen onopgemerkt bleven.

Centraal in onze aanpak staat de integratie van mens en machine. Wij geloven dat technologie de menselijke intuïtie en expertise moet versterken, niet overnemen. Door deze synergie te optimaliseren en tegelijkertijd onze cyber- en informatieweerbaarheid te vergroten, leggen we een stevig fundament voor de veiligheid van morgen. Uiteindelijk blijft besluitvorming altijd een menselijke verantwoordelijkheid, maar dankzij onze inspanningen is de beslisser beter geïnformeerd en krachtiger ondersteund dan ooit tevoren.”

Samenwerking tussen mens en machine

“In een wereld waar de hoeveelheid data exponentieel groeit, is volledige menselijke analyse simpelweg niet meer haalbaar. Daarom verschuift de rol van de mens noodzakelijkerwijs naar de essentie: duiding, interpretatie en besluitvorming, waar mogelijk ondersteund door AI-systemen.

Hierbij staan vertrouwen, transparantie en robuustheid centraal. Juist binnen de Europese context is het cruciaal dat autonome systemen bij risicovolle besluiten altijd onder menselijke controle blijven. Hoewel de eindverantwoordelijkheid menselijk is, wordt de ondersteuning door AI onmisbaar om in deze datastroom effectief te blijven opereren.”

Wat is de impact van nieuwe technologieën op Defensie?

“Defensie opereert vandaag de dag in vijf domeinen — land, zee, lucht, ruimte en cyber — waarbij de cognitieve dimensie een steeds prominentere rol speelt. Informatie vormt hierbij de bindende factor die deze domeinen met elkaar verenigt. Met name in het lucht- en ruimtedomein zien we een groeiende afhankelijkheid van netwerken, satellieten en digitale systemen. Hoewel dit de operationele effectiviteit vergroot, brengt het ook nieuwe kwetsbaarheden met zich mee. Daarom zijn cyberweerbaarheid en de integrale bescherming van onze informatieketens van cruciaal belang.

Het programma IGO richt zich nadrukkelijk op deze samenhang. We onderzoeken hoe we sensoren, besluitvorming en effecten over de domeingrenzen heen optimaal met elkaar verbinden om fragmentatie te voorkomen. Ons doel is helder: het bouwen van structurele kennis in plaats van het bieden van incidentele oplossingen, zodat we een duurzaam en verbonden informatievoordeel realiseren.”

Toekomst

“De komende jaren zal informatie de allesbepalende factor zijn in operaties. Effectief optreden over meerdere domeinen vraagt om een naadloze integratie van ISR, C2, cyber en cognitieve effecten. Dit vereist dat we onze kennisontwikkeling niet langer incidenteel, maar structureel organiseren. De actualiteit, zoals de oorlog in Oekraïne, onderstreept dagelijks hoe doorslaggevend satellietdata, open bronnen en digitale weerbaarheid zijn in een modern conflict. Tegelijkertijd evolueert de technologie achter deze middelen razendsnel. Om die voorsprong te behouden, is continue onderzoek en experimentatie essentieel. IGO is daarom geen statisch eindpunt, maar een duurzaam groeimodel. Stap voor stap bouwen we hiermee aan een robuuste kennispositie voor Defensie en andere vitale overheidsorganisaties.”