De grootste conferentie op het gebied van rotorcraft-technologie in Europa bracht specialisten van over de hele wereld bij elkaar op dit onderwerp. ‘Rotorcraft’ is een verzamelnaam voor helikopters, drones en VTOLs (vertical take-off and landing). De organisatie was in handen van NLR, namens de International Committee van het European Rotorcraft Forum.
Laatste ontwikkelingen
Wetenschappers en ingenieurs kwamen bij elkaar om kennis uit te wisselen tijdens deze vier dagen durende wetenschappelijke conferentie. Deze experts kwamen niet alleen uit Europa, maar ook van daarbuiten, bijvoorbeeld uit de Verenigde Staten, Zuid-Korea en Japan. Tijdens het evenement werden de laatste ontwikkelingen geschetst binnen het werkveld. Het European Rotorcraft Forum 2026 bracht daarnaast ook bedrijven – groot en klein – in contact met ingenieurs, wetenschappers, overheden en afgevaardigden van Defensie. Deelnemers waren zeer te spreken over het niveau van de lezingen en netwerkmogelijkheden, maar ook over de organisatie, de sociale events en de bijzondere locatie van het evenement.
Tijdens keynote-lezingen werd eerst de benodigde context geschetst: voor welke uitdagingen staat de krijgsmacht anno 2026? Een eerste lezing ging over de ontwikkelingen binnen de Luchtmacht van de laatste jaren. Meest opvallende verandering is de opkomst van drones als wapen. De inzet van drones nam een hoge vlucht in de oorlog in Oekraïne; beide partijen produceren nu miljoenen drones per jaar. Gevolg van deze drone-revolutie is dat praktisch alle landen op de wereld inmiddels toegang hebben tot dronetechnologie, voor zowel de kortere als langere afstanden. Zelfs militante groeperingen als de Houthi’s maken gebruik van langeafstands-drones.
De snelle opkomst van vliegende drones heeft grote gevolgen voor het gebruik van bemande helikopters. Tegen een zwerm drones kan een helikopter zich momenteel niet of nauwelijks verdedigen, stelde Adang. Dat betekent nogal wat voor de toekomst van militaire rotorcraft; bijvoorbeeld dat helikopters op grotere afstand van het slagveld zullen gaan opereren; dat een helikopter langeafstandswapens aan boord zal moeten hebben; dat nieuwe helikopters zich een stuk sneller moeten kunnen verplaatsen dan huidige typen; en dat nieuwe helikopters meer en andere wapens aan boord zullen moeten hebben om zichzelf te verdedigen.
De andere kant van de dronerevolutie is dat er nieuwe concepten mogelijk worden, schetste een andere spreker. Denk bijvoorbeeld aan een bemande helikopter die een zwerm onbemande drones aanstuurt. Het idee is daarbij dat de bemande helikopter op de achtergrond blijft – als een quarterback – , de ‘actie’ in de gaten houdt en de onbemande systemen volgt. Dat vraagt wel veel van de helikopterpiloot. Die zal voor de enorme workload hulp moeten krijgen van sensoren, elektronische systemen en AI. Kunstmatige intelligentie is onmisbaar, want de hoeveelheid informatie die op een piloot afkomt, is simpelweg te groot. AI zal een eerste schifting maken in informatie en bijvoorbeeld ‘areas of interest’ aan de piloot tonen. Maar de beslissing om een doel aan te vallen zal altijd door een mens worden genomen, benadrukten de sprekers.
Strategische autonomie werd ook benoemd. Beide sprekers benadrukten dat de krijgsmachten van Europese landen nog altijd geld zullen blijven besteden aan Amerikaanse technologie, omdat die op vele vlakken voorlopig superieur is ten opzichte van Europese producten. Maar tegelijkertijd is het belangrijk dat Europa zijn eigen technologie ontwikkelt. Er zouden idealiter minstens twee grote aerospace-conglomeraten in Europa moeten zijn, omdat dit goed is voor de concurrentie en voorkomt dat bedrijven zelfgenoegzaam worden.
Europa
In NAVO- en Europees verband wordt een volgende generatie helikopters ontwikkeld. Binnen het programma European Next Generation Rotorcraft technologies II werken de grote OEMs – bouwers van complete luchtvaartuigen – Leonardo en Airbus samen met 52 partners uit twaalf EU-landen aan technologieën voor de nieuwe generatie middelgrote helikopters, die rond 2035 beschikbaar moet zijn. Ook Nederlandse partijen, waaronder Fokker en NLR, dragen inhoudelijk bij aan dit programma, dat zowel compound helicopters als tiltrotor-helikopters meeneemt. NLR werkt onder andere mee aan het ontwikkelen van materialen voor het beschermen van de toekomstige helikopter tegen ‘ballistische impact’. In een ander project, eveneens gericht op een toekomstige generatie helikopters – maar dan in NAVO-verband – analyseerden experts van NLR de vliegeigenschappen van een tiltrotor-conceptontwerp van Leonardo.
Mars-helikopters en eVTOLs
Het European Rotorcraft Forum is een combinatie van plenaire lezingen, aangevuld met parallelsessies waarin experts dieper ingaan op de wetenschap en technologie. In één van die sessies ging het over eVTOLS, electric vertical take-off and landing luchtvaartuigen, een term die vaak in één adem wordt genoemd met urban air mobility. Spreker Blanche Demaret van 3AF Working Group schetste een populair veld waarin wereldwijd meer dan duizend projecten lopen. Tegelijk lukt het maar weinig bedrijven om te blijven bestaan; de weg langs goedkeuring en certificering is lang en bochtig. Bedrijven die het nog goed doen, bevinden zich vooral in de VS, Japan en China. Chinese bedrijven lijken op technologisch vlak het verst gevorderd, hoewel de informatie uit dat land volgens haar maar mondjesmaat doorkomt.
Duidelijk is in ieder geval dat het succes van urban air mobility zal afhangen van de public acceptance, enerzijds de mate waarin het brede publiek zit te wachten op deze nieuwe categorie van luchtvaartuigen, en anderzijds de eventuele (geluids)overlast die ze met zich meebrengen voor lief neemt. Om deze redenen blijkt de toepassing als air-taxi niet de meest voor de hand liggende te zijn. De eerste toepassingen van eVTOLS zullen we gaan zien bij medische transporten en bij de hulpdiensten, verwachten de sprekers op basis van hun onderzoek.
Onder de meer exotische onderwerpen op de conferentie viel een lezing over Project Skyfall van NASA. Dat heeft als plan om drie nieuwe mini-helikopters te bouwen die op Mars moeten gaan vliegen en die vanuit de lucht het Marsoppervlak in kaart gaan brengen. Skyfall volgt op het grote succes van voorganger Ingenuity – het eerste kleine helikoptertje dat op Mars de lucht in ging. Grootste uitdaging voor helikopters op Mars: om in de ijle atmosfeer van de rode planeet te kunnen vliegen zijn ultradunne rotorbladen nodig die met grote snelheid ronddraaien. Marge Donovan van de University of Maryland heeft uitgebreid onderzocht hoe je zulke bladen produceert van composietmateriaal, en presenteerde haar bevindingen.
NLR
Onder de sprekers van het European Rotorcraft Forum 2026 waren ook verschillende experts van NLR. Zo ging er een in op de uitdagingen van het aansturen van drones in maritieme toepassingen. Een NLR-collega hield een lezing over de uitdagingen van draagbare trainingsapparatuur voor helikopterpiloten. Door de beperkte motion feedback ligt motion sickness op de loer, een probleem dat op te lossen valt met betere algoritmen. Tot slot focuste een lezing op de simulatietechnieken die geschikt zijn voor complexe rotorcraft-configuraties waarbij aerodynamische interacties tussen propellers, rotoren en vleugels een grote rol spelen.
Rondleiding
Tijdens de laatste dag van het congres kregen de deelnemers een rondleiding langs enkele laboratoria van NLR op de locatie Marknesse. Met de organisatie van de European Rotorcraft Forum 2026 hebben ERF en NLR de belangrijkste spelers op het gebied van rotorcraft samengebracht. Uit de spontane ontmoetingen tussen de lezingen door zijn nieuwe contacten ontstaan en is regelmatig de kiem gelegd voor nieuwe samenwerkingen.
De editie 2027 van het European Rotorcraft Forum vindt plaats in Krakau, Polen. Tijdens een galadiner werd het stokje overgedragen aan de organisatie van volgend jaar.
